perfoterapia

Perfoterapia ™SM – leczenie przez performance

Skoro performance art jest najbardziej intermedialną dziedziną sztuki, perfoterapia jest najbardziej uniwersalną metodą arteterapii.

Performance art jest najbardziej niezależną i pojemną dyscypliną artystyczną, wymykającą się zdefiniowaniu, instytucjonalizacji, zawłaszczeniu i mającą nieskończenie wiele odmian. Performance natomiast to nowy paradygmat poznawczy redefiniujący nasze status quo. Można mówić o podziale performance na dwa rodzaje: kulturowy (postęp materialny) i artystyczny (proces duchowy)- w tym dwa kierunki artystyczne: klasyczny i awangardowy, gdzie pierwszy będzie obejmował spektakle teatralne, koncerty muzyczne, czy pokazy taneczne a drugi sztukę performance art.
O wadze fenomenu performance świadczy powstanie performatyki –  badań „nad wszelkimi rodzajami przedstawień, jak i ich kulturowo zmiennymi ramami” (http://www.performatyka.polonistyka.uj.edu.pl/katedra/kim-jestesmy).
W tak zarysowanym kontekście terapia przez performance będzie terapią przez przedstawienia, zarówno doświadczane jak i tworzone. Perfoterapia jest więc poszerzeniem technik dramowych, a dramaterapia jest jedną z odmian jej klasycznego kierunku artystycznego.

Pierwszy raz termin PERFOTERAPIA został użyty podczas XIX Międzynarodowego Festiwalu Sztuki INTERAKCJE, 11.05.2017 roku w Ośrodku Działań Artystycznych ODA w Piotrkowie Trybunalskim

Wówczas też została po raz pierwszy przedstawiona idea Perfoterapii.

Kolejna prezentacja odbyła się na XVI Konferencji Szkoleniowej PIKTOGRAMY na Wydziale Zarządzania i Ekonomii Usług Uniwersytetu Szczecińskiego 30.09.2017 roku.

Istotą perfoterapii jest przedstawianie świata w celu jego oswojenia. Pomaga w tym zmienność formy i niezmienność istoty performansu. Moim zdaniem perfoterapia jest to gatunek arteterapii oparty na wykonywaniu określonych czynności w celu korygowania lub kompensowania zdolności poznawczych. Integracyjna w interakcji, mistyczna w kontemplacji, warsztatowa w pracy.. Jest wieloraka i sama siebie przekracza więc nie daje się domknąć definicją. Na pewno może mieć charakter dialogowy, warsztatowy i pokazowy. W pierwszym wypadku polega na  interakcji, w drugim na prowadzeniu pacjenta, a w trzecim na jego inspirowaniu i prowokowaniu. Zgodnie z moją intuicją, a częściowo też praktyką (Przykłady na stronie pracodawcy  i Stowarzyszenia A TO MY), bardziej konkretnie można mówić o:

  1. perfoterapii w obszarze dokumetacji psocesu terapii
  2. perfoterapii jako influencji czyli zmianie rozkładu napięć psychicznych poprzez interakcję
  3. perfoterapii w aktach symbolicznych, czyli działaniach mistycznych służących do transmutacji
  4. perfoterapii globalnej w kontekście manifestów i przejawów sztuki owocujących znakami czasu
  5. perfoterapii metasensorycznej za sprawą jej nacisku na „obecność”, „uważność”, „zmysłowość”, „autentyczność” i inne cechy jakościowe, bliskie filozofii zen
  6. perfoterapii motywacyjnej w świetle jej plastycznej formy, którą można formować wg dowolnego klucza zależnie od celu
  7. perfoterapii jako terapii przestrzenią, gdzie poszerzanie świadomości otoczenia i jego ekwiwalentów stanowi poprawienie zdolności poznawczych
  8. perfoterapii wykonawczej za sprawą czynnika kreatywnego. Z uwagi na bogactwo perfonemów (jako jednostek zachowań) i pernoumenów (jako motywacji je łączących w sekwencje znaczeniowe) można mówić o praktycznym zastosowaniu perfoterapii do rozwijania zdolności wykonawczych, tj. np. budowanie karmnika dla ptaków jako proces terapeutyczny

..i innych

Są to jak widać intuicje wprowadzające określone rozróżnienia do oficjalnych form i metod terapii, z których można wyprowadzić wspólny wniosek, że

celem perfoterapii jest wydajna zmiana poprzez uwrażliwienie.

Praktyczne rezultaty takiej pracy to repetycja zachowań, łatwość przyswajania treści, polepszenie motoryki dużej i małej, zwiększona tolerancja na zmienność świata i wiele innych. Z osobistych doświadczeń natomiast: zmiany nawyków, zrzucanie blokad, rozładowanie napięć, oczyszczenie z szumu informacyjnego, wyleczenie z nałogu i wiele wiele innych…

Temat jest otwarty a w KOMENARZACH  zamieszczane są kolejne odniesienia do jego przykładów w świecie. Tam również jest najlepsze miejsce na dialog w formie komentarza.

© Oskar Chmioła

PRAKTYKA

perfoterapia może być też nazywana psiformance (Ψformance) i służyć zmienianiu świata lub autoterapii,

jednak w czystej postaci perfoterapia jest to

terapia osób z zaburzeniami.

RODZAJE ZABURZEŃ

autor wypowiada się na temat pracy z osobami dotkniętymi tylko zaznaczonymi rodzajami zaburzeń- pogrubione linijki.

„Nie sposób przedstawić wszystkich zaburzeń rozwoju związanych z niepełnosprawnością intelektualną. Warto jednak zwrócić uwagę na podstawowe ich grupy oraz kilka przykładowych jednostek:

1.Zaburzenia warunkowane genetycznie:

◾Zespół Downa

◾Zespół Angelmana

◾Zespół Jacobsena

◾Zespół kociego krzyku – Cri du Chat

◾Zespół Pataua

◾Zespół łamliwego chromosomu X

◾Stwardnienie guzowate

2.Całościowe zaburzenia rozwoju:

◾Autyzm

◾Zespół Retta

◾Dziecięce zaburzenia dezintegracyjne

◾Zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi

3.Zaburzenia neurologiczne:

◾Padaczki

◾Mózgowe porażenie dziecięce

◾Wady wrodzone mózgu

◾Stany po urazach czaszkowo-mózgowych

◾Stany po infekcyjnych chorobach centralnego układy nerwowego

◾Brak zakrętów kory mózgu

◾Wady wrodzone rdzenia kręgowego

4.Stany po infekcjach okresu prenatalnego:

◾Embrionopatia poróżyczkowa

◾Wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii

◾Objawowa toksoplazmoza wrodzona

5.Choroby metaboliczne:

◾Fenyloketonuria

◾Galaktozemia

◾Mukopolisacharydoza

◾Choroba Niemanna-Picka

◾Zespół Taya-Sachsa

6.Inne:

◾Fetal Alcohol Syndrome (alkoholowy zespół płodowy)

◾Zaniedbania środowiskowe.”

źródło:

https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Niepe%C5%82nosprawno%C5%9B%C4%87_intelektualna

PRZYKŁADY METOD I FORM TERAPII

zdaniem autora perfoterapia to rodzaj terapii, w której terapeuta buduje atmosferę porozumienia, poprzez animowanie sytuacji dialogu metawerbalnego. Poniżej perfoterapia obok innych metod terapii, z którymi autor miał możliwość się zetknąć (jako asystent, pomoc nauczyciela, obserwator, słuchacz, a w wypadku metod artterapeutycznych inicjator/specjalista):

Rehabilitacja ruchowa

Metoda integracji sensorycznej

Metoda integracji odruchów posturalnych i dynamicznych oraz

ustno-twarzowych według S.Masgutowej

Terapia tekstów melodycznych Marii Podeszewskiej-Mateńko

Metoda ruchu rozwijajacego W. Sherborne

Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne

Terapia logopedyczna

Metoda Marii i Christophera Knillów

Poranny krąg – stymulacja polisensoryczna według pór roku

Chromoterapia

Metoda Marii Montessori

Biblioterapia

Niedyrektywna terapia zabawowa

Sensoplastyka

Plastykoterapia

Perfoterapia

Dramaterapia

Muzykoterapia

Dogoterapia

Terapia widzenia

Trening umiejętności społecznych.

Terapia ręki

TEORIA

Podczas kilku lat studiów nad zagadnieniem, rozmyślań i półtorarocznej praktyki autor wyróżnił podstawowe cechy, które jego zdaniem uzasadniają wyróżnienie  perfoterapii jako nowej metody terapeutycznej (autor nie twierdzi, że ją stworzył, a jedynie pomaga nazwać i rozwijać- równolegle do działalności innych osób). Oto wspomniane cechy (jednocześnie cele) główne perfoterapii:

Integracja uniwersalna

Influencja interakcyjna

Procesualność transgresyjna

Perfonemy

Dodatkowo można mówić o pewnych walorach terapeutycznych samej czynności oglądania performance’u oraz o transgresji symbolicznej przez interakcję (z tą ostatnią autor zetknął się w Symbolatorium Stowarzyszenia Sztuki Eksperymentalnej INTERIOR- przykład – oraz w literaturze, m.in. książkach C.G.Junga). Potencjał terapeutyczny można dostrzec również w samej analizie wypowiedzi performatywnych przeprowadzonej przez Johna Langshawa Austina. Taki wymiar dramaterapii i perfoterapii autor nazywa psiformance. W swoich działaniach nie związanych z terapią osób z zaburzeniami autor stosuje różne techniki psiformance.

 

INTEGRACJA CZASOPRZESTRZENNA

integracja czasoprzestrzenna – obejmuje zarówno procesy odbierania i przetwarzania przez układ nerwowy informacji ze wszystkich zmysłów (z ciała i środowiska) jak i rozpoznawania, przeżywania i rozumienia zachodzących zdarzeń w czasie i przestrzeni pozwalające na efektywne wykorzystanie ich np. podczas nauki, zabawy, czynności dnia codziennego, w funkcjonowaniu społecznym.

Integracja totalna może być rozwijana przez zespół działań terapeutycznych mających na celu poprawę sposobu przetwarzania i organizowania przez mózg dostarczanych wrażeń sensorycznych i emocjonalnych tak by mogły być wykorzystane w działaniu, służących do wykonania określonej czynności. Integracja totalna łączy w sobie integrację sensoryczną z terapią perfonemami. Jest poszerzeniem terapii integracji sensorycznej o terapię integracji emotywnej.

 

INFLUENCJA INTERAKCYJNA

Influencja interakcyjna – działania usprawniające interakcję społeczną poprzez tworzenie sytuacji o kreatywnym charakterze. Czynnikiem warunkującym interakcję jest  ciekawość niecodzienną sytuacją stworzoną najczęściej w miejscu codziennej pracy lub w domu. Pod wpływem tego i podobnych czynników dochodzi do influencji, czyli zmiany rozkładu napięć sensorycznych i emotywnych u osób, na które te czynniki oddziałują.

W tym kontekście perfoterapia może być stosowana w leczeniu zaburzeń społecznych i odznacza się  bogactwem odmian.

 

PROCESUALNOŚĆ TRANSGRESYJNA

Procesualność transgresyjna- proces postępowania terapeutycznego, który nieustannie ulega dalszym przekształceniom w „coś jeszcze”.

Autorzy opracowań metodycznych dotyczących prowadzenia zajęć terapii pedagogicznej najczęściej wyróżniają dwa etapy pracy

  • Etap wstępny ( przygotowawczy ),
  • Etap reedukacji właściwej.

Transgresyjny proces terapeutyczny pozwala na płynne przechodzenie tych dwóch etapów naprzemiennie w ramach jednego tematu operacyjnego. W ten sposób można pracować nad kolejnym zaburzeniem po zakończeniu pracy nad poprzednim przy zachowaniu znanych już pacjentowi wzorców i oswojonych kategorii tematycznych.

Pozwala to na całościowe planowanie pracy, dopracowywanie i kierunkowanie terapii zależnie od danej sytuacji psychologicznej beneficjenta. Ponadto sprzyja relaksowi i budowaniu zaufania klienta oraz jego pojętności. P.T. może kończyć się dodatkowo konkretnym śladem materialnym a nawet zespołem tych śladów, co dodatkowo sprzyja rozwojowi jednostki.

 

PERFONEMY

Perfonen- najmniejsza jednostka zachowań i „zachowywania się” rozróżnialna dla użytkowników danej Kultury.

Można mówić o różnych definicjach tego pojęcia, za względu na obszary jego występowania:

◾mentalistyczna – perfonem to „psychologiczny wzorzec” ruchu, który działający stara się odtworzyć;

◾fizyczna – perfonem to zbiór ruchów spełniających pewne warunki dystrybucji i podobieństwa;

◾funkcjonalna – perfonem to najmniejsza jednostka działania zdolna do różnicowania znaczenia (jego postać szczegółowa może być sama tego znaczenia pozbawiona).

Do sformułowania definicji posłużyła definicja pojęcia fonem , którą autor tylko delikatnie przekształcił.

 

ŹRÓDŁA

Autor zdaje sobie sprawę z faktu, że performance art, performing arts oraz performatyka stanowią bogatą inspirację o charakterze terapeutycznym. Ponadto używa on konkretnych pojęć terapeutycznych

SŁOWNICZEK

Poniżej znajduje się kilka pojęć, które wg. autora zasługują na szczególną uwagę w kontekście perfoterapii. Definicje pochodzą bezpośrednio ze strony www.poradnia-brzeg.edu.pl gdzie można znaleźć również inne terminy.

AAC – komunikacja alternatywna i wspomagająca, w oryginale: Augmentative and Alternative Comunication  AAC, systemy znaków graficznych  umożliwiające lub ułatwiające  porozumiewanie się (w przypadku omawianych działań, głównie System AAC PIC piktogramy – system symboli obrazkowych wyobrażających konkretne reprezentacje znaczeniowe) porozumiewanie się

(w przypadku omawianych działań, głównie System PIC – system symboli obrazkowych wyobrażających konkretne reprezentacje znaczeniowe)

Analiza i synteza (wzrokowa lub słuchowa) – procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) lub słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania całości obrazu/słowa.

Dyspraksja ruchowa (rozwojowa) – obniżona zdolność do zaplanowania i wykonania nowych, celowych zadań ruchowych w nieznanych sytuacjach.

Praksja – zdolność planowania ruchu, umiejętność wyobrażania sobie, co i w jaki sposób należy zrobić, aby poprawnie wykonać nowe dla siebie zadanie,

Integracja sensoryczna – proces odbierania i przetwarzania przez układ nerwowy informacji ze wszystkich zmysłów (z ciała i środowiska) pozwalający na efektywne wykorzystanie ich np. podczas nauki, zabawy, czynności dnia codziennego, funkcjonowaniu społecznym.

Terapia integracji sensorycznej – zespół działań terapeutycznych (zwykle aktywności ruchowej całego ciała) mających na celu poprawę sposobu przetwarzania i organizowania przez mózg dostarczanych wrażeń sensorycznych, tak by mogły być wykorzystane w działaniu, służących do wykonania określonej czynności, wykonania pozycji ciała, jeśli występują zaburzenia w odbiorze i integracji bodźców zmysłowych to wysterują dysfunkcje w rozwoju poznawczym, motorycznym i zachowaniu.

Komunikacja wspomagająca (przekaz wspomagany)- dla wielu dzieci i dorosłych z poważnymi zaburzeniami mowy i języka, służy jako „głos” umożliwiający kontakt z innymi ludźmi oraz uczestniczenie w życiu codziennym (np:

Systemy manualne (gesty) – służą lepszemu zapamiętywaniu uczonego symbolu, kojarzeniu konstrukcji zdaniowych. Zważywszy, że centra nadawania mowy oraz ruchów dłoni i palców znajdują się w sąsiadujących ze sobą częściach kory mózgowej, gesty wspomagają także naukę artykulacji.

Symbole jednoznaczne – są konkretną reprezentacją komunikatu werbalnego (przedmioty codziennego użytku, zabawki, ubrania, z którymi dziecko ma kontakt). Wybranym przedmiotom nadajemy określone znaczenie komunikacyjne, (np. buty mogą symbolizować wyjście na spacer, talerz może być konkretną reprezentacją czynności jedzenia itp.). Systemy dotykowe mają swoje zastosowanie w pracy z dziećmi z upośledzeniem umysłowym.

Systemy graficzne: fotografie, obrazki, PIC piktogramy, symbole PCS oraz symbole Blissa. Dobór systemu uzależniony jest od stopnia rozumienia symboliki graficznej przyszłego użytkownika. piktogramy wspomagające i alternatywne sposoby porozumiewania

– umożliwiają językowe uczestnictwo dzieci w życiu codziennym i kontaktach z najbliższymi,

– są sposobem nauki rozumienia języka dla dzieci o zakłóconym przetwarzaniu słuchowym,

– ułatwiają rozwój symbolizacji i przyswajania pojęć, przez co istotnie poprawiają rozwój

– pozwalają uczynić język konkretnym i używać wielokanałowego przekazu, co ma szczególne znaczenie dla dzieci z upośledzeniem umysłowym,

– redukują frustrację i problemy z zachowaniem dziecka, będące następstwem bycia niezrozumiałym.

Motoryka duża – sprawność ruchowa całego ciała (w tym np. zdolność utrzymywania równowagi ciała, koordynacja ruchów kończyn podczas chodzenia, biegania, skakania, jeżdżenia na takich pojazdach jak np. hulajnoga, rower).

Motoryka mała (motoryka rąk) – sprawność ruchowa rąk w zakresie szybkości ruchów, ich precyzji , czynności niezbędne są podczas samoobsługi, rysowania, pisania.

Propriocepcja – wrażenia z mięśni i stawów (ścięgna, więzadła), które po dotarciu do mózgu umożliwiają orientację w aktualnym położeniu poszczególnych części ciała, informują o wykonywanych ruchach

Rehabilitacja funkcjonalna – usprawnianie poprzez funkcje, a więc wykonywanie czynności związanych z codziennym życiem i samoobsługą.

Stereotypia – ciągłe powtarzanie bezcelowych lub rytualnych ruchów, postaw ciała, wypowiedzi występujące u osób niepełnosprawnych intelektualnie, z zaburzeniami ze spektrum autystycznego, dyskinezami późnymi, stereotypowym zaburzeniem ruchowym, a także z innymi zaburzeniami. Stereotypią może być wykonywanie prostych ruchów, takich jak kołysanie ciałem, a także złożonych, jak na przykład naprzemienne krzyżowanie nóg, a także wykonywanie ruchów marszowych w miejscu.

Układ przedsionkowy (westybularny) – nazywany zmysłem równowagi, zlokalizowany w uchu wewnętrznym, odpowiada za odbieranie wrażeń związanych z ruchem, równowagą i ogólną koordynacją ruchową, system sensoryczny reagujący na ruchy głowy względem ciała  oraz pozycji w  stosunku do grawitacji.

Zaburzenia rozwojowe – zaburzenie charakteryzujące się poważnym zniekształceniem funkcjonowania intelektualnego (tj. głębszego stopnia odchylenia od norm rozwojowych), emocjonalnego, społecznego i ruchowego; przykładowe zaburzenia rozwojowe, upośledzenie umysłowe, autyzm, niedostosowanie społeczne, zaburzenia zachowania. Z tytułu zaburzeń rozwojowych uczniowie otrzymują orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego celem specjalnej organizacji nauki w zakresie treści, metod i warunków pracy.

Zdolności wzrokowo-przestrzenne – zdolności oparte o umiejętności wytworzenia w umyśle reprezentacji umysłowej przedmiotu i dokonywania na wytworzonym modelu przekształceń przestrzennych, a także rozumienia relacji „ część-całość” spostrzeganego wzoru graficznego.

HIPERŁĄCZA

autor poszukuje wszelkich informacji na temat perfoterapii i pochodnych. Każde hiperłącze do #perfoterapia zamieszczać będzie w tym miejscu.

za Anną Kalwaytys:

Peter A. Levine

Psychoterapia Gestalt

Ismeta

Tamalpa

Marzena Barszcz

 

za Łukaszem Trusewiczem:

Cai Qing (Sonnenberg)

Pochodzący z Chin artysta wizualny, performer, kurator i wykładowca.

Od 1987 r. mieszkał i pracował jako artysta niezależny w Niemczech, a następnie również jako dyrektor artystyczny galerii w Nowym Jorku. Prowadził wizytujące pracownie na różnych Akademiach Sztuk Pięknych w Chinach. W 2007 roku przeniósł się do Singapuru gdzie prowadził zajęcia w NTU School of Art, Design and Media. W swoich działaniach artysta skupia się na sytuacjach społecznych osób pochodzących z różnych środowisk, traktując performans jako narzędzie komunikacji z odbiorcą. Bardzo ważną rolę w jego działaniach odgrywa interakcja z publicznością. Artysta jest  również autorem wydanej w postaci książki pracy doktorskiej na temat potencjału interakcji sztuki performance w psychoterapii. W publikacji  pojawiają się wypowiedzi  wielu międzynarodowych artystów między innymi Mariny Abramović, Borisa Nieslonego czy też Zygmunta Piotrowskiego. Brał udział w licznych prezentacjach i  festiwalach jak m.in.: Future of Imagination 5, Documenta XII w Kassel, Open Art Festiwal w Pekinie i Szanghaju czy też Festiwalach EPAF i Performance Platform w Polsce. Źródło: galeriaraczej.wordpress.com

 

 

© Oskar Chmioła