ARcTic TALK

2025 kwiecień – ARcTic TALK. Rola: performer.
Tekst po polsku: chmiola.com/arctic-talk-pl
Text in English: chmiola.com/arctic-talk-eng
Testo in italiano: chmiola.com/arctic-talk-it

14-minutowy performans słowny zrealizowany naprzeciwko katedry w Mediolanie na Piazza del Duomo, 4.04.2025. ARcTic TALK to poetycko-krytyczna interwencja w przestrzeń publiczną, łącząca refleksję klimatyczną z analizą miejskiego nadmiaru i estetyzacji nierówności. W czasie, gdy topnieje kostka lodu wielkości ludzkiego serca, artysta wypowiadał głos za tymi, których nie widać – między lodem a gliną, między wspólnotą a utratą miejsca. Wydarzenie transmitowane było na żywo i dostępne w tłumaczeniu na język włoski i angielski.

tekst performatywny / site-specific / poetycko-krytyczny / działanie artywistyczne

---

I.

– LÓD – PRZESTRZEŃ, KTÓRA SIĘ TOPI
(Performer stoi nad lodem.)

To nie monument
nie marmur Piazza Duomo
nie granit
nie stal
To lód

Oddech Arktyki zamknięty na chwilę w formie

Sześcian
Chwilowa figura ciszy
Ale pod powierzchnią
powietrze z epoki lodowej
Wewnątrz – pęknięcia
jakby lód chciał coś powiedzieć

Każdy wdech to decyzja

W Mediolanie nie ma wiatru
Są PM10, NO2, O3
litery, które nie układają się w słowa
ale piszą przyszłość choroby

Auta stoją jak figury z betonu
lecz nie milczą
Hałas nie zna czerwonego światła

Lód topnieje szybciej niż dane z raportów
szybciej niż cierpliwość ludzi
stojących w korkach na Viale Forlanini
Topnieje jak mieszkania socjalne w San Siro
jak sen o czystym powietrzu w Porta Romana

Lód nie jest tylko zimny
Jest tym, co cichnie, kiedy nikt nie słucha
Jest tym, co znika, zanim zauważysz, że było

W 1898 roku byli tu ludzie, którzy nie dostali chleba
Dostali kulę
Z mostu San Giovanni celowano w bezbronnych
Katedra patrzyła milcząco

Dziś ten głód zmienił twarz
jest brakiem ciszy
brakiem cienia
brakiem drzewa
brakiem mieszkania
brakiem bezpieczeństwa
brakiem głosu dla potrzebujących

Głód wspólnoty
której nie stać na czynsz
Głód odpoczynku
którego nie dają place z granitu

To głód „tu”
Nie każdy je ma
Topniejące „tu”

---

II.

I – KOLUMNA – CIAŁO MIASTA / JA
(Performer lepi z gliny kolumnę, którą ustawia na topniejącym sześcianie z lodu.)

Miasto ma ciało
„I” jak kolumna
„I” jak performer
„I” jak pion między lodem a literą

Mediolan budowany był z rąk
i z pyłu
Z cegły, kurzu, przemysłu, kredytów i obietnic
Z przeprowadzek
z migracji
z zapomnianych dzielnic

Ale glina nie znosi pośpiechu
nie znosi udawanej równości

Lepię z tego, co jeszcze plastyczne
z gliny, która pamięta palce
Nie z marmuru
nie z luksusu
z potrzeby

Ta kolumna chce udźwignąć miasto
ale miasto nie chce być lekkie

Są tu dzielnice, które pękają od prestiżu
i dzielnice, które kruszeją w ciszy
Gentryfikacja to nowe słowo na stare wyparcie

Na tej glinie buduje się luksus

Ale granice nie zawsze są na mapach
Isola, zanim była modna
Niguarda, zanim przestała być widoczna
Bovisa, zanim ją wygładzono

W tej glinie są też ruiny
Leoncavallo – zagrożona siedziba centrum społecznego
Ściany pomalowane sprayem
nie hałas, ale manifest
nie impreza – ale forma przetrwania

Lepię ją z zapomnianych języków
z mat migrantów, którzy przyjechali tu pociągiem do Stazione Centrale
i nie mają czasu na architekturę
Z koloru dłoni w metrze linii zielonej
z ciszy w oczach ludzi, których nie ma na briefingu smart city

W glinie jest to, czego nikt nie eksponuje na Expo
Glina to język
nie wypolerowany włoski
tylko dialekt budowy, nocnych zmian i permesso di soggiorno

W środku
mikropęknięcia
Jak w strukturze miasta
jak w przyjaźniach, które kończą się na czynszu

I może tu
w tej glinie, w tej pustce
jest też echo stołu z klasztoru Santa Maria delle Grazie
Ostatnia Wieczerza
bez chleba
bez światła
z Judaszem i bez głosu
z rękami, które nie dotykają
z ciałem, które zaraz zniknie
z obcym tobą, któremu odmawiasz miejsca przy stole

Czy cokolwiek tu jeszcze przyjmuje odcisk dłoni?

Tu kradnie się z braku wejścia
Z braku zaproszenia do środka
Bo oczekiwania rosną szybciej niż szanse
A witryny nie znają głodu

Tu bilet do metra składa się na sześć części
i nikt ci o tym nie powie, bo na tym można zarobić
Tu uczciwość bywa luksusem
a prawo – dekoracją przy wejściu

---

III.

m – LITERA – GŁOS / NADMIAR / POZOSTAŁOŚĆ
(Performer stawia literę M na kolumnie, na lodzie, który topnieje.
Wszystko powoli opada. Glina miesza się z topniejącą wodą. Zostaje znak.)

Litera „m”
Nie „M” jak monument
Małe „m” – z drukarki 3D
Z plastiku
z intencji
z potrzeby mówienia
Ale też z potrzeby produkcji
Produkcji nadmiaru

Z potrzeby pokazania się
Z potrzeby bycia widzianym przez witrynę
Styl – nie jako język, ale echo
Co sezon nowe przesłanie, ta sama pustka

„m” – jak ślad, który nie znika
jak plastik w glebie
jak etykieta, która przetrwa pokolenia
jak sztuka, która nie waży, tylko zajmuje miejsce
jak sztuka, która nie znaczy, tylko wygląda
Czy wolno nam dzisiaj tworzyć taką sztukę?
Jak wystawa, która powtarza inny katalog
jak dokument bez adresata
jak słowo „jestem”, które ktoś uwiecznił

„M” jak Milano
„M” jak Miglioramento?
„M” jak Maska – zakładana przy każdym spacerze
„M” jak Monopol – nad ziemią, wodą, marzeniem
„M” jak Miejsce, które topnieje w rękach
„M” jak Miasto, które mówi, że nie ma miejsca
„M” jak Marsz ludzi bez kluczy
„M” jak Mamona
„M” jak Matka
„M” jak Miłość do miasta, które cię nie chce

Napoleon – tu, w katedrze
nie miasto
nie lud
nie wspólnota
Bóg
„I biada temu, kto ją dotknie”

Ale dzisiaj wszystko się topi
Nawet świętość władzy
nawet fundamenty placu
nawet pewność tego, gdzie jesteśmy

Dziś ta korona nie błyszczy
Dziś błyszczy tylko szyba apartamentu bez mieszkańców

Zamiast stawiać „M” na piedestale –
opuszczam ją
Niech dotknie gruntu
niech spotka bruk
który pamięta i krew
i ślady butów
i łzy tych, którzy stąd odeszli

Bo miasto nie potrzebuje więcej wysokości
Nie potrzebuje marmuru
Potrzebuje równowagi

---

IV.

I’m – ZAKOŃCZENIE
 – lód, który znika
I – ja, kolumna, pion, głos
m – znak, plastik, powidok, nadmiar

I’m
Jestem
Pomiędzy
Nie ponad

Nie koronuję
Nie stawiam monumentu
Nie domagam się uwagi

ARcTic TALK
Nie manifest
Nie miting
Nie marketing

Tylko rozmowa
Z lodem
z gliną
z placem
z tobą